Kuźnia projektów

Słucham?

Co piąty uczeń ma różnego rodzaju problemy związane ze słuchem – wynika z badań dotychczas przeprowadzonych przez Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu w Kajetanach. Mogą one powodować trudności w adaptacji do środowiska szkolnego. Natomiast 60% rodziców dzieci, u których wykryto zaburzenia słuchu, nie miało świadomości istnienia tego problemu.

Ten wysoki odsetek rodziców, którzy nie podejrzewali jakichkolwiek nieprawidłowości słuchu, wcale nie świadczy o tym, że nie interesują się swoimi dziećmi. – Dzieci potrafią świetnie kamuflować swoje problemy ze słuchem – wyjaśniają eksperci ze Światowego Centrum Słuchu w Kajetanach. Dlatego badania przesiewowe słuchu są znakomitym przykładem wczesnej profilaktyki schorzeń, które mają wpływ na rozwój człowieka i jego codzienną komunikację z otoczeniem.

Program kompleksowy

„Program badań przesiewowych słuchu dla uczniów klas pierwszych w województwie mazowieckim” ruszył jako jeden z pierwszych w regionie. Realizuje go Światowe Centrum Słuchu Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu w Kajetanach. W roku szkolnym 2017/2018 przystąpiło do niego 945 szkół podstawowych ze wszystkich powiatów województwa mazowieckiego (z wyłączeniem m.st. Warszawy, które objęte jest innym programem).

Program ten jest pierwszym tak kompleksowym działaniem w Unii Europejskiej, obejmującym cały region administracyjny kraju, realizowanym we współpracy z władzami samorządowymi, kuratorium oświaty, rodzicami, pracownikami szkół oraz lekarzami i pielęgniarkami podstawowej opieki zdrowotnej. Jesteśmy przygotowani na zbadanie ponad 28 tys. dzieci, a do chwili obecnej wykonaliśmy 16 tys. badań – mówi Paweł Doliński, zastępca dyrektora Instytutu ds. organizacji i rozwoju.

 

Uroczyste podpisanie umów na dofinansowanie badań przesiewowych słuchu miało odbyło się 20 lipca 2017 r. Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu reprezentował prof. Henryk Skarżyński, zaś Zarząd Województwa Mazowieckiego reprezentowała Elżbieta Szymanik, zastępca dyrektora ds. EFS w Mazowieckiej Jednostce Wdrażania Programów Unijnych.
Uroczyste podpisanie umów na dofinansowanie badań przesiewowych słuchu odbyło się 20 lipca 2017 r. Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu reprezentował prof. Henryk Skarżyński, zaś Zarząd Województwa Mazowieckiego reprezentowała Elżbieta Szymanik, zastępca dyrektora ds. EFS w Mazowieckiej Jednostce Wdrażania Programów Unijnych

 

Siła argumentów

Przeprowadzenie tak dużej liczby badań w prawie całym województwie (37 powiatów i 4 miasta na prawach powiatu) to poważne przedsięwzięcie logistyczne, tym bardziej że etap badania jest zawsze poprzedzony spotkaniem z rodzicami. – W pierwszej kolejności w szkołach robimy spotkania informacyjne i pozyskujemy zgody od rodziców, aby móc potem przebadać dzieci. W kwietniu zakończyliśmy spotkania we wszystkich szkołach wziętych pod uwagę w programie. To jest ponad 940 placówek – dodaje Sylwia Soćko, która jest koordynatorem zespołu ds. realizacji i obsługi projektów w Światowym Centrum Słuchu. Rodzice dowiadują się, jak przebiegają badania i w jaki sposób będą poinformowani o ich wynikach. Otrzymują broszurę informacyjno-edukacyjną dotyczącą „Programu badań przesiewowych słuchu” oraz formularze zgody wraz z krótką ankietą medyczną.

Badanie przesiewowe słuchu dzieci w powiecie wyszkowskim, fot. Archiwum Światowego Centrum Słuchu
Badanie przesiewowe słuchu dzieci w powiecie wyszkowskim, fot. Archiwum Światowego Centrum Słuchu

 

Uzyskanie zgody i przychylności szkół nie zawsze jest proste, nawet jeśli ma się szlachetne zamiary. – Szkoły są dziś „atakowane” setkami różnego rodzaju ofert, a to wycieczek, a to jakichś produktów. Aby przekonać placówki edukacyjne, że nasz projekt to poważne przedsięwzięcie na skalę regionalną, finansowane z Funduszy Europejskich, poprosiliśmy o wsparcie Kuratorium Oświaty. Drzwi się otworzyły, gdy Kuratorium przesłało do szkół informację, że realizujemy program stworzony przez Samorząd Województwa Mazowieckiego – mówi Paweł Doliński.

Spotkanie informacyjne dla rodziców dzieci, które mogą przystąpić do projektu, Piaseczno (luty 2018 r.), fot. Archiwum Światowego Centrum Słuchu
Spotkanie informacyjne dla rodziców dzieci, które mogą przystąpić do projektu, Piaseczno (luty 2018 r.), fot. Archiwum Światowego Centrum Słuchu

 

Mimo że badania są całkowicie bezpłatne dla rodziców dzieci objętych programem i służą zdiagnozowaniu ewentualnych problemów ze słuchem, nie wszystkie dzieci do nich przystępują. Czasem wynika to z nieobecności w szkole, a bywa, że rodzice nie wyrażają zgody na badanie, ale to wyjątki. – W tym roku było bardzo dużo zachorowań na grypę. Zdarza się, że przyjeżdżamy do szkoły i choć mamy zgody wszystkich rodziców, to wiele dzieci jest nieobecnych w danym dniu. Jeśli absencja była duża, wracamy do takiej placówki w innym umówionym terminie – relacjonuje Maciej Ludwikowski, kierownik Zakładu Teleaudiologii w Światowym Centrum Słuchu.

Rodzice korzystają też z możliwości przywiezienia dziecka do innej szkoły, gdzie właśnie odbywa się badanie. Telefonicznie uzgadniamy miejsce i termin badania w sąsiedniej miejscowości – dodaje Sylwia Soćko.

Badanie bez błędów

Badania wykonywane są w trakcie zajęć. Wystarczy wydzielona do tego celu sala lub np. biblioteka szkolna. W Instytucie Fizjologii i Patologii Słuchu opracowano odpowiednie narzędzia i metody wykonywania badań słuchu. – Wiarygodność uzyskanych wyników nie budzi żadnych wątpliwości. Używana aparatura jest przystosowana do badań słuchu w takich miejscach, jak szkoła, gdzie trudno o absolutną ciszę. Przed badaniem dzieci wkładają słuchawki wyciszające, ponadto system monitoruje hałas w otoczeniu. Jeśli okazuje się on zbyt duży, system uniemożliwi wykonanie badania. Nie ma także możliwości, aby na wynik badania wpłynął błąd badacza, jego pośpiech czy po prostu zaniedbanie – wyjaśnia Maciej Ludwikowski.

Badanie trwa ok. 10 minut. Jest całkowicie bezinwazyjne i bezbolesne, a odpowiednio przeszkolony personel zapewnia miłą atmosferę podczas jego wykonywania. – Czasem wystarczy zażartować, że podobnych słuchawek używają piloci i już pojawia się uśmiech na twarzy dziecka – dopowiada Maciej Ludwikowski. Dzieci mają jedynie sygnalizować ręką, czy usłyszały odpowiedni dźwięk. Wyniki trafiają do centralnej bazy danych, gdzie w pierwszym etapie poddawane są ocenie automatycznej, a następnie dokonywana jest ostateczna weryfikacja przez specjalistów w dziedzinie audiologii.

 

Niektóre wyniki wymagają dodatkowej analizy. W tym celu korzystamy ze studia telemedycznego, by przeprowadzić konsultację ze współpracującymi z nami ośrodkami – wyjaśnia Paweł Doliński. Pisemna informacja o wyniku jest generowana w systemie i przekazywana do rodziców lub opiekunów wszystkich zbadanych dzieci. Opracowanie i dystrybucja wyników trwa 6-8 tygodni.

Opieka koordynowana

Nasz cel jest prosty: chcemy przebadać jak najwięcej dzieci. Aby to osiągnąć, musimy jak największą liczbę rodziców namówić do udziału w spotkaniach informacyjnych. Jeśli rodzice będą świadomi, to potem dzieci też będą bez oporów przystępować do tego typu badań, bo trzeba je co jakiś czas powtarzać – dodaje dyrektor Doliński.

Do kwietnia 2018 r. Instytut przebadał 16 tys. uczniów. Te dzieci już po urodzeniu miały wykonywane badania przesiewowe słuchu, bo od kilkunastu lat jest to w Polsce rutynowa procedura. Podejrzenie występowania zaburzeń słuchu stwierdzono u 13,4% zbadanych uczniów, a do dalszej diagnostyki skierowano 10,4%. Rodzice tych młodych pacjentów otrzymują zalecenia do dalszego postępowania. – Każdy rodzic czy opiekun, który otrzymał informację o nieprawidłowościach, może zadzwonić na naszą infolinię. Udzielimy bardziej szczegółowych informacji i wskazówek – mówi Sylwia Soćko. Nikt nie pozostanie sam z problemem. Skoordynowana opieka wyznacza ścieżkę postępowania z młodymi pacjentami.

Jerzy Gontarz

 

Prof. dr hab. Henryk Skarżyński, dyrektor Światowego Centrum Słuchu Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu, konsultant krajowy ds. otorynolaryngologii (fot. Archiwum Światowego Centrum Słuchu)

Obecnie badania przesiewowe słuchu prowadzone są u noworodków. Ich powtórzenie w okresie wczesnoszkolnym jest niezbędne. W pierwszych latach życia ujawnia się bowiem wiele zaburzeń słuchu, będących wynikiem infekcji, urazów głowy itp. Statystycznie w grupie noworodków wady słuchu występują zaledwie u 1-2 na tysiąc dzieci, natomiast w wieku szkolnym rozmaite zaburzenia słuchu ma już ok. 20% dzieci.

Należy podkreślić, że 60% rodziców dzieci z nieprawidłowym wynikiem badania słuchu nie ma świadomości istnienia problemów związanych ze słyszeniem u swoich dzieci. Badania ankietowe wykazały ponadto, że dzieci ze znacznym niedosłuchem dwukrotnie rzadziej osiągają dobre wyniki w nauce oraz trzykrotnie częściej mają wyniki bardzo słabe w porównaniu z dziećmi o słuchu prawidłowym. Uzyskane dane potwierdziły zatem bardzo dużą skalę zaburzeń słuchu wśród dzieci w wieku szkolnym oraz potrzebę prowadzenia badań przesiewowych słuchu.

 

Jak wykrywać i leczyć wady słuchu

Jakie są rodzaje ubytków słuchu i jak je rozpoznawać? Na czym polegają badania przesiewowe słuchu? Jakie są metody leczenia zaburzeń słuchu? Kiedy niezbędna jest operacja? Odpowiedź na wszystkie te pytania poznasz podczas konferencji organizowanych przez Światowe Centrum Słuchu w Kajetanach. Wykłady prowadzą uznani eksperci. W konferencjach mogą uczestniczyć pracownicy medyczni zatrudnieni w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Za udział w nich pracownicy POZ otrzymują 4 punkty edukacyjne. Najbliższe terminy konferencji „Badania przesiewowe słuchu u dzieci w wieku wczesnoszkolnym – teoria i praktyka” to:

– 11 czerwca 2018 r. (zaproszenie i formularz rejestracyjny)

– 12 czerwca 2018 r. (zaproszenie i formularz rejestracyjny)

– 6 lipca 2018 r. (zaproszenie i formularz rejestracyjny)

 

 

Paweł Doliński, Sylwia Soćko i Maciej Ludwikowski w studiu telemedycznym Światowego Centrum Słuchu w Kajetanach, fot. Mirosław Sosnowski
Paweł Doliński, Sylwia Soćko i Maciej Ludwikowski w studiu telemedycznym Światowego Centrum Słuchu w Kajetanach, fot. Mirosław Sosnowski

 

„Program badań przesiewowych słuchu dla uczniów klas pierwszych w województwie mazowieckim”

jest realizowany w ramach 41 mniejszych projektów. Uzyskały one dofinansowanie w wysokości 5,39 mln zł (całkowita wartość projektu: 5,8 mln zł) z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020 w ramach poddziałania 9.2.2 „Zwiększenie dostępności usług zdrowotnych – zwiększenie wczesnej wykrywalności i ocena ilości zaburzeń słuchu u dzieci klas pierwszych szkół podstawowych”.

37 projektów realizujemy od sierpnia 2017 r., natomiast 4 kolejne – od stycznia 2018 r. Wśród działań w projektach prowadzimy akcje informacyjno-edukacyjne, badania słuchu oraz konferencje dla personelu medycznego – wyjaśnia Sylwia Soćko. – Realizacja tak wielu projektów jednocześnie jest dla nas dużym wyzwaniem organizacyjnym. Codziennie angażujemy kilka zespołów do prowadzenia badań i spotkań informacyjno-edukacyjnych w szkołach, wykonujemy setki rozmów telefonicznych i sporządzamy setki dokumentów każdego dnia.